Post-Pozitivist Paradigmalar

Ali SOMEL

ÖZ
Sosyal bilimlerde pozitivist yöntem metafizikten kopuşu temsil etmektedir. Felsefi düzeyde
pozitivizmin kısırlıklarının ortaya çıkması bu yöntemi sorgulatmıştır. İlk başta öznenesne
ilişkisi ve evrensellik noktasında eleştirilen pozitivizm karşısına yorumsamacılık
ve fenomenoloji çıkarılmıştır. Nesnelcilikten göreli uzaklaşma üzerine bu sorgulama,
öznelerarasılık, yaşam dünyası, hakikat ve dil kavramsallaştırmalarıyla inceltilmeye
çalışılmaktadır. Nihayet bir yol ayrımına gelinmekte, bir taraftan pozitivizmi ortaya
çıkaran akılcılık özgürleşim kavramıyla yeniden üretilmekte, diğer taraftan etnometodoloji
yaklaşımıyla görecelilikte daha ileri gidilmektedir. Pozitivizmi önceleyen diyalektik tarihsel
maddecilik ise post-pozitivist paradigmaların öznel idealizm ile nesnel idealizm arasındaki
salınımını aşan bir yöntem önermektedir. Pozitivizm sonrası yöntemsel gelişimin tarihsel
arka planı, diyalektik tarihsel maddeciliğin inceltilmesi ve yeniden üretilmesi ihtiyacına
işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Pozitivizm, post-pozitivizm, yorumsamacılık, tarihsel materyalizm.JEL kodu: B50

ABSTRACT

Positivist methodology symbolizes the rupture from metaphysics in social sciences. This method has been questioned philosophically as its inadequacies became evident. Initially positivism was criticized regarding the subject-object relationship and universality and was challenged by hermeneutics and phenomenology. The relative divergence from objectivism was tried to be refined with the conceptualizations of intersubjectivity, lifeworld, truth and language. Finally at a turning point, while rationality as the origin of positivism is regenerated with the concept of emancipation, relativism is further developed with the ethnomethodological approach. Dialectical historical materialism, as the antecedent of positivism proposes a method transcending the oscillation of post-positivist paradigms between subjectivist idealism and objectivist idealism. The historical background of this methodological development indicates to the need for the refinement and regeneration of dialectical historical materialism.

Keywords: Positivism, post-positivism, hermeneutics, historical materialism.